Miejsce, gdzie ćwiczy się i medytuje. Ma ono przywodzić shintoistyczny mit Ame no yuki ashi Unoszący Się Niebiański Most, z którego bogowie Kami mieli stworzyć Japonię poprzez poruszenie morza włócznią.
Ściany w dojo mają charakter symboliczny. Głównym punktem jest kamiza, która powinna znajdować się na wschodzie. Wg mitologii japońskiej to tam zasiadają bóstwa (Kami - oznacza bogów shinto). W tym właśnie miejscu nauczyciel udziela lekcji w pozycji shimoza. Dojo nie jest jednak miejscem religijnym. Jego umiejscowienie wynika z tradycji japońskiej i dotyczy zharmonizowania energii (harmonia ze Wschodzącym Słońcem).
W kamizie umieszcza się tokonome - kaligrafię dotyczącą drogi, portret twórcy, O sensei Morihei Ueshiby oraz kwiaty. Wszystko po to aby przypomnieć prowadzącemu zajęcia, że jego funkcja polega na przekazywaniu sztuki, która zaczęła się na długo przed nim.
Wobec tej ściany musi być zachowana odpowiednia postawa wszystkich znajdujących się w dojo:
Kolejną ścianą (miejscem) jest shimoza, która znajduje się naprzeciwko kamizy. W tym miejscu zasiadają uczniowie. Zawsze przodem do kamizy - od prawej uczniowie wyżsi stopniem po ich lewej niżsi stopniem.
Za shimozą chowa się broń.
Następnym miejscem w dojo jest joseki. Jest to specjalne miejsce, w którym mają prawo zasiadać asystenci - blisko shimozy (jeżeli ich stopień jest dużo wyższy od stopnia zasiadających w shimoza) lub jeżeli na zajęciach przebywa nauczyciel wyższy stopniem od prowadzącego - po stronie kamizy.
Ostatnim miejscem jest shimozeki. Jest to miejsce przeznaczone dla widzów i gości nie biorących udziału w ćwiczeniach.
Zajęcia w dojo są obwarowane rytuałami, które obowiązują wszystkich ćwiczących. Takim rytuałem jest kłanianie się. Są dwie formy ukłonu zarei - ukłon w pozycji seiza, oraz ritzurei - ukłon na stojąco (tylko dla mistrza dojo).
Ukłon zarei wykonuje się:
Ukłon jest oznaką szacunku dla innych i dla miejsca, w którym ćwiczymy
Każdy kto chce przebywać w dojo, musi przyjąć odpowiednią postawę, na którą składa się szereg wymaganych zachowań. Wynika to z tradycji japońskiej oraz jest nierozerwalną częścią budo. I tak:
Przebywający na zajęciach muszą odpowiednio odnosić się do nauczyciela. Nie mogą go wołać ani zadawać pytań podczas zajęć - chyba że o to prosi. Powinni mieć zawsze postawę pokorną. Postawa ta odnosi się zarówno do nauczyciela jak i sempai i powinna być utrzymywana także poza dojo.
Prezentujemy listę podstawowych zwrotów japońskich używanych na treningu.
Do praktyki akido, niezbędny jest odpowiedni ubiór. W początkowej fazie może to być strój sportowy (spodnie od dresu i koszulka T-shirt) jednakże w miarę ćwiczenia wymagany jest tradycyjny strój treningowy. Takim podstawowym ubraniem jest dogi, potocznie zwane kimonem (jednak nim nie jest). Składa się z gi, (bluza), zubon (spodnie) i obi (pas).
Jeżeli osoba praktykująca jest już zaawansowana i posiada wysoki stopień uczniowski lub stopień shodan (w zależności od szkoły), może nosić tradycyjne spodnie japońskie hakama.
Zarówno dogi jak i hakama powinny zawsze być w należytym porządku. Kolejnym elementem ubioru jest obi. Jest to pas okalający biodra. W naszej szkole może on być w różnych kolorach (kaku obi) lub białe w przypadku obi uczniowskich.
Zachowanie czystości zarówno ubioru i ciała jest niezbędne do czerpania przyjemności z praktyki z drugą osobą. Zatem przed wejściem na tatami, należy umyć przy najmniej stopy i dłonie.
Kolejną rzeczą jest dbanie o higienę i bezpieczeństwo. Paznokcie, zarówno u rąk jak i nóg, powinny być krótko obcięte. Wszelkie zadrapania mogą się później bardzo długo goić i są nieprzyjemne.
Nie wolno wnosić na matę jakiejkolwiek biżuterii (kolczyki, łańcuszki, sygnety, zegarki itp.) Przedmioty te niosą niebezpieczeństwo zarówno dla osoby ćwiczącego jak i jego partnera (uderzenia w twarz, zerwanie płatków usznych, dźwignie na palce itp.)
Powyższe działy na podstawie książki Andre Cognard "Cywilizacja i sztuki walki albo węzeł na pasie"
Słowniczek
abara
żebra
ago
szczęka
ai
harmonia
aiki-jutsu
starożytna technika walki oparta na koordynacji obrony z atakiem
arigato
dziękuję (zwrot nieoficjalny)
ashi
stopa, noga
ashikubi
kostka
asoko
tam
atama
głowa [patrz też: Men]
atemi
uderzenia we wrażliwe miejsca ciała
ato
odsunąć się
atsu
ucisk
awase
łączenie
awase waza
techniki łączone
ayumi ashi
krok przestawny
barai
zagarnięcie
bo
długi kij
boken (bokken)
drewniany miecz
bokuto
ciężki drewniany miecz (stosowany w różnych szkołach do suburi)
boshi
duży palec (u ręki i nogi)
bu
silny, waleczny, odważny (dotyczący spraw wojennych)
budo
bu, bushi: wojownik, wojna; Do: droga- określenie droga wojownika. Początkowo sztuki wojenne nazywano "bu-jitsu" (technika walki). Jednakże pod wpływem buddyzmu i taoizmu w okresie panowania shogunatu Tokugawa, sztuki wojenne zmieniły się w sztukę wychowania. Zapożyczyły przyrostek tao z taoizmu i przekształciły go w do.
bushi
wojownik
Bushido
kodeks regulujący życie samuraja
chikama
najkrótszy dystans (twarzą w twarz z przeciwnikiem)
chokkaku
prostopadle
choku
prosty
chokusen
linia prosta
chu
środek
chudan
średni poziom, korpus
daitai
udo
dan
poziom, stopień mistrzowski
denko
wrażliwe miejsce pomiędzy żebrami
do
droga
dojo
miejsce poszukiwania drogi; najczęściej sala, w której trenuje się sztuki walki
dokko
uciskowy punkt za uchem
domo
dzięki (zwrot nieoficjalny)
domo arigato gozaimasu
dziękuję bardzo (bardzo oficjalnie; podziękowanie za coś, co trwa nadal)
domo arigato gozaimas&ta
dziękuję bardzo (bardzo oficjalnie; podziękowanie za coś, co właśnie się skończyło)
dori
uchwycenie
dosa
działanie, ruch, akcja
doshu
mistrz drogi, tytuł lidera aikido (zgodnie z tradycją japońską jest to tytuł dziedziczony)
dozo
proszę, ćwicz dalej
eri
kołnierz
empi (= hiji)
łokieć
fudo dachi
postawa trwała (nieporuszona)
fukuto
wrażliwe miejsce tuż nad wewnętrzną stroną kolana
funakogi undo (= tori fune)
ćwiczenie wiosłowania
furi
kołysanie, bujanie, ruch wahadłowy
furitama
stabilizacja ki, ćwiczenia koncentracji
futari
dwoje, para, we dwoje
gaku
tradycyjny element wystroju dojo; japońska kaligrafia z nazwą szkoły, mottem lub myślą filozoficzną, zawieszana na ścianie (kamiza) w centralnym miejscu dojo, naprzeciwko miejsca honorowego
ganmen
twarz [patrz też: Shomen]
gasho
gest połączenia rąk przy pozdrowieniu (używany zwłaszcza podczas ćwiczeń medytacyjnych)
ge
niski
gedan
poziom ciała od pasa w dół
geiko
trening, ćwiczenie
geri (=keri)
kopnięcie
geta
drewniane sandały japońskie na dwóch poprzecznie umieszczonych na podeszwie klockach
gi
ubranie
go
pięć, twardy
gochisôsama - deshita
dziękuję, po posiłku (to było bardzo dobre)
gokoku
uciskowy punkt pomiędzy kciukiem a palcem wskazującym
gokyo
piąta forma
gomen nasai
przepraszam, jest mi przykro
goshi (= koshi)
biodra
gyaku
przeciwny, przeciwstawny
hai
tak
haishu
wewnętrzna strona dłoni [patrz też: Shuhai]
haito
grzbiet dłoni
hajime
naprzód, zaczynać, start
hakama
tradycyjne spodnie samurajów noszone przez mistrzów aikido. Siedem plis (zakładek) - 5 z przodu i 2 z tyłu - symbolizuje 7 podstawowych zasad Bushido:
han
połowa, przykład, obraz do naśladowania
hanmi
postawa, pozycja
hanmi hantachi waza
techniki wykonywane przez klęczącego tori na uke atakującym w pozycji stojącej
hantai
odwrotnie, w inny sposób
happo
osiem kierunków
hara
brzuch, centrum
hasami
nożyce
hayaku
szybko
hei
spokój
heiko
równoległy
hidari
lewy, w lewo
hiji (= empi)
łokieć
hiji-zume
wrażliwe miejsce na wewnętrznej stronie łokcia
hitai
czoło [patrz też: Zengaku]
hiza
kolano
hombu
główna kwatera, centrum szkoleniowe
iaido
jest to japońska sztuka szybkiego dobywania i cięcia mieczem.
ichimonji
linia prosta
iie (iya, nai)
nie
ippon
punkt
irimi
wejście do przodu
irimi nage
rzut przez wejście, podstawowa technika aikido
itadakimasu
smacznego
jime (= shime)
duszenie
jintai
ciało [patrz też: Shintai]
jinkai-kyusho
punkty witalne na ciele człowieka
jitsu
sztuka, umiejętność, sposób, technika
jiu-waza
tori wykonuje dowolne techniki
jo
kij używany w aikido; oznacza także: miejsce
jodan
poziom górny ciała tj. głowa, szyja
joseki
południowa ściana dojo, miejsce honorowe
joseki ni rei
ukłon w stronę wyższych rangą w dojo
ju
miękki, łagodny
juji
krzyż
kaeshi waza
kontr-techniki
kai
organizacja
kaiten
okrągły, obrót
kakari-geiko
forma treningu, kiedy tori jest atakowany przez kilku uke, nadchodzących kolejno z jednego kierunku
kakato
pięta
kakuto
wewnętrzna strona nadgarstka (przy uderzeniu)
kamae
garda, pozycja
kamiza
ściana wschodnia, honorowa dojo; miejsce, gdzie znajdują się bóstwa
kamiza ni rei
ukłon w stronę kamizy
kan geiko
trening zimowy
kashi
nogi
karate
droga pustej ręki; metoda walki, w której broń stanowi całe ciało z naciskiem na użycie rąk i nóg; jedną z czołowych postaci karate jest Gichin Funakoshi (1869-1957), twórca karate tradycyjnego
kata
ćwiczenie formalne z reguły skodyfikowane ; oznacza także: ramię
katana
miecz japoński (szabla)
katate
jedna dłoń
katsu
techniki przywracania przytomności po urazach
keikogi
ubranie treningowe (aikidogi, karategi itd.)
kempo
sztuka walki znana jako boks chiński
ken
miecz
kendo
droga miecza; współczesna japońska forma walki bambusowym mieczem (shinai)
kenshu
szkolenie, praktyka, studiowanie
ki
siła, energia wewnętrzna, duch
kiai
moment maksymalnej koncentracji psychofizycznej
kiba dachi
pozycja jeźdźca
kihon
podstawowy (okres nauczania podstaw)
kikan
tchawica
kiku
opuszczać, obniżać
kime
koncentracja podczas wykonywania techniki, napięcie ciała
kimono
tradycyjny strój japoński
kingyo-undo
ćwiczenie "ryba"
kiri
ostrze
kiritsu
wstać, powstać, komenda do powstania z siadu
kito
nazwa szkoły
kissaki
szczyt miecza
kiyotsukete
zachować ostrożność
kodansha
czarny pas, powyżej 5 dan
kohai
młodszy uczeń (przeciwieństwo sempai)
koho
tył, z tyłu, w tyle
koko
strefa pomiędzy kciukiem a palcem wskazującym
kokoro
duch, serce
kokusai
międzynarodowy
kokyu
sposób oddychania w aikido
kokyu-ho
metoda oddychania
kokyu nage
"rzut oddechem"
komi
zbliżać, przybliżać się
konnichiwa
dobre popołudnie
koshi
biodro
koshi nage
rzut przez biodro
kote
nadgarstek
kote gaeshi
skręcanie nadgarstka na zewnątrz
kote hineri
sankyo
kote mawashi
nikyo
koutai
zmiana
kuatsu
pierwsza pomoc
kubi
szyja
kubishime
atak poprzez duszenie
kumite
spotkanie rąk - walka
kumi-jo
forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy posiadają jo
kumi-tachi
forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy posiadają boiken
kuzushi
wychylenie ciała
kyu
stopień uczniowski lub liczebnik dziewięć
kyudo
łucznictwo japońskie
kyusho
punkty ciała wrażliwe na uderzenie
ma-ai
odpowiedni dystans
mae
przód, z przodu
mae geri
kopnięcie proste w przód
marui
ruch sferyczny
massugu
dokładnie na wprost, prosto przed siebie [patrz też: Shomen]
mata
udo, pachwina [patrz też: Sokei]
mate
czekać, poczekać
matsu
sosna
mawashi geri
kopnięcie po łuku w przód
mawatte
odwrócić się
meguri
ruch okrężny głównie nadgarstków oraz "centrum"; spiralny ruch energii
men
głowa, szczyt głowy
men-uchi
cięcie z góry na głowę
migi
prawy
migi - kamae
postawa, w której prawa noga wysunięta jest do przodu
minogi
obrzęd oczyszczania
mokuso
medytować, koncentracja
morote (= ryote)
obie ręce
mudansha
uczeń o stopniu ku
mukozune
wrażliwe miejsce w połowie goleni
mune
pierś
murasame
punkty uciskowe z każdej strony szyi za obojczykami
musashugyo
uczenie się i doskonalenie w różnych szkołach, u różnych trenerów
nage
rzut; ale także rzucający, broniący się
nage (= tori, shite, seme)
wykonujący daną technikę (broniący się)
naike
punkt uciskowy po wewnętrznej stronie kostki u stopy
naka
środek, centrum
naka ni
do środka
naname
ukośny
ne waza
techniki w pozycji leżącej
Nihon
Japonia
nikyo
druga forma
Nippon
Japonia
no
tradycyjny teatr japoński
nukite
końce usztywnionych palców
O
duży, wielki
O Sensei
Wielki nauczyciel; tytuł należny założycielowi Morihei Ueshiba
obi
pas
omote
do przodu. W aikido wszystkie techniki można podzielić na omote i ura
onegai shimasu
proszę nauczyć mnie... (na początku treningu do nauczyciela)
osae
naciskać, dźwignia
otagai ni rei
ukłony dla siebie nawzajem
otoshi
opuszczając
Porando
Polska
Porandojin
Polak
randori
walka treningowa
rei
ukłon;
renzoku
kontynuacja
riai
połączony w całość system jo, boken i taijutsu
ritsurei
ukłon na stojąco
ryote (= morote)
obie ręce
ryu
tradycyjna szkoła walki, często w ramach klanu - rodziny
san
trzy
sankyo
trzecia forma
sayonara
do widzenia
se
plecy, tylna strona, grzbiet
seiken
pięść
seika-tenden
środek ciężkości ciała, punkt zlokalizowany w głębi brzucha, 3-4 cm poniżej pępka
seikichu
kręgosłup
seiza
siad na piętach (kolanach)
seiza-shite
"czyńcie seiza" - nakazywane przez nauczyciela przed pozdrowieniem; lżejszą formą jest seiritsu
senaka
tył ciała
senpai
(sempai) uczeń starszy stażem - przeciwieństwo kohai
sensei
wcześniej urodzony; nazwa określająca nauczyciela w szkołach walki
sensei ni rei
ukłon w stronę senseja
shite
"ten który czyni" (pochodzi od suru: czynić); oznacza partnera, który stosuje daną technikę w odróżnieniu od tego, który ją znosi "uke"
shiatsu
japoński masaż punktowy
shikaku
martwy kąt, punkt
shikko
poruszanie się na kolanach
shime (= jime)
duszenie
shimoza
zachodnia ściana dojo, naprzeciw kamizy; ściana, pod którą siadają uczniowie (po prawej wyżsi stopniem, po lewej - niżsi)
shimozeki
północna ściana dojo, naprzeciw joseki, miejsce w którym siadają niećwiczący, odwiedzający
shinkokyu
od niego zaczyna się praktyka aikitaiso. Shikokyu znaczy "wzniecać ducha" i manifestuje czekanie duchowe na aikido. Zaczyna się krótką medytacją na stojąco, następnie prowadzi się obie rece przed klatkę piersiową z palcami skierowanymi w górę. Otwiera się ramiona cztery razy na 180 stopni i za każdym razem zamyka klaszcząc w dłonie. Powtarza się to dwa razy po czym następuje jeszcze krótka medytacja. Po niej przystępuje się do funakogi undo (tori fune)
shintai
ciało [patrz też: Jintai]
shita hara
dół brzucha [patrz też: Seika-tanden]
shinto
religia japońska
shinzen ni rei
ukłon w stronę miejsca kultu
shoho geiko
trening letni
shomen
do przodu, przód
shomen
twarz [patrz też: Ganmen]
shuhai
wewnętrzna strona dłoni [patrz też: Haishu]
shuto
krawędź dłoni
sode
rękaw
sokei
pachwina [patrz też: Mata]
soko
w takiej pozycji, położeniu
sokuso
czubki palców u stóp (przy kopnięciu)
sokutei
koniec pięty
sokuto
krawędź stopy
soremade
stop
soto
zewnętrzna strona, na zewnątrz
suburi
ćwiczenia uderzeń jo ewentualnie boken
sumimasen
przepraszam (aby przyciągnąć uwagę)
suwari
siad
suwari waza
techniki walki stosowane między siedzącymi partnerami
suwatte
usiąść
tachi
długi miecz
tachi dori
techniki obrony przed przeciwnikiem uzbrojonym w miecz
tai
ciało
tai-jutsu
sztuka ciała, czyli techniki aikido wykonywane bez broni
tai-sabaki
ruchy obrotowe ciała
taiso
gimnastyka, ćwiczenia fizyczne
taito
pochwa miecza
take
bambus
tanden
brzuch [patrz też: Hara]
tanto
nóż, sztylet
tatami
mata do ćwiczeń
tatte
powstać
ten-chi nage
rzut "w niebo i w ziemię"
te
ręka
te gatana
ręka-miecz, tnąca część ręki
tekubi
przegub
tekubi osae
yonkyo
ten chi ka sui
niebo-ziemia-ogień-woda (czterokrotne klaskanie na początku treningu)
tenkan
obrót; zejście z linii ataku przez obrót
tento
wrażliwe miejsce na czubku głowy
te-no-hira
dłoń
te-ura
wewnętrzna strona nadgarstka
tokui waza
ulubione techniki
tokonoma
mały ołtarz znajdujący się we wszystkich japońskich domach
to ma
duży dystans
tori (= shite, seme, nage)
wykonujący daną technikę (broniący się)
tori fune (= funakogi undo)
ćwiczenie wiosłowania
tsugi ashi
krok dostawny
tsuki
uderzenie po linii prostej lub pchnięcie mieczem
uchi
atak, cięcie, uderzenie po łuku
uchi deshi
bezpośredni uczeń mistrza
ude
przedramię
ude nobashi
gokyo
ude osae
ikkyo
ue
w górę
uke
atakujący, w aikido ten, na którym wykonywana jest technika; ale też: obrona, blok
uke kotai shimasu
proszę zmienić uke
ukemi waza
sztuka padania
ume
śliwa
undo
ćwiczenie, ruch
ura, tenkan
odwrotnie, do tyłu
uraken
wewnętrzna strona pięści
ushiro
tył, z tyłu, w tył
ushiro-waza
techniki obrony przed atakiem z tyłu
wakarimasu
rozumiem
waki
bok, pacha, z boku, strona
wakikage
wrażliwe miejsce w okolicach pachy
waza
technika, metoda, sztuka, zespół technik
yame
komenda: stop
yari
lanca
yoi
gotowy
yoko
poziomo na bok
yokomen
bok głowy, skroń
yonkyo
czwarta forma
yubi
palec
yudansha
posiadacz czarnego pasa (od pierwszego dan wzwyż)
yukuri
powoli
yuru yaka ni
płynnie
zan shin
duch ostatniej czujności, ostatniej uwagi. Zan oznacza: to co zostaje, czujność, rezerwę. Shin to duch. Jest to zatem uwaga, którą powinno się utrzymywać aż do końca techniki, do samego końca każdej wykonywanej czynności
zarei
ukłon w pozycji siedzącej
zazen
pozycja medytacyjna; siad klęczny na piętach lub w pozycji lotosu
zempo
przednia strona, przód
zengaku
czoło [patrz też: Hitai]
zenshin
całe ciało
zenwan
przedramię
zubon
spodnie od keikogi (dogi)
zori
tradycyjne japońskie klapki ze słomy
abara
żebra
ago
szczęka
ai
harmonia
aiki-jutsu
starożytna technika walki oparta na koordynacji obrony z atakiem
arigato
dziękuję (zwrot nieoficjalny)
ashi
stopa, noga
ashikubi
kostka
asoko
tam
atama
głowa [patrz też: Men]
atemi
uderzenia we wrażliwe miejsca ciała
ato
odsunąć się
atsu
ucisk
awase
łączenie
awase waza
techniki łączone
ayumi ashi
krok przestawny
barai
zagarnięcie
bo
długi kij
boken (bokken)
drewniany miecz
bokuto
ciężki drewniany miecz (stosowany w różnych szkołach do suburi)
boshi
duży palec (u ręki i nogi)
bu
silny, waleczny, odważny (dotyczący spraw wojennych)
budo
bu, bushi: wojownik, wojna; Do: droga- określenie droga wojownika. Początkowo sztuki wojenne nazywano "bu-jitsu" (technika walki). Jednakże pod wpływem buddyzmu i taoizmu w okresie panowania shogunatu Tokugawa, sztuki wojenne zmieniły się w sztukę wychowania. Zapożyczyły przyrostek tao z taoizmu i przekształciły go w do.
bushi
wojownik
Bushido
kodeks regulujący życie samuraja
chikama
najkrótszy dystans (twarzą w twarz z przeciwnikiem)
chokkaku
prostopadle
choku
prosty
chokusen
linia prosta
chu
środek
chudan
średni poziom, korpus
daitai
udo
dan
poziom, stopień mistrzowski
denko
wrażliwe miejsce pomiędzy żebrami
do
droga
dojo
miejsce poszukiwania drogi; najczęściej sala, w której trenuje się sztuki walki
dokko
uciskowy punkt za uchem
domo
dzięki (zwrot nieoficjalny)
domo arigato gozaimasu
dziękuję bardzo (bardzo oficjalnie; podziękowanie za coś, co trwa nadal)
domo arigato gozaimas&ta
dziękuję bardzo (bardzo oficjalnie; podziękowanie za coś, co właśnie się skończyło)
dori
uchwycenie
dosa
działanie, ruch, akcja
doshu
mistrz drogi, tytuł lidera aikido (zgodnie z tradycją japońską jest to tytuł dziedziczony)
dozo
proszę, ćwicz dalej
eri
kołnierz
empi (= hiji)
łokieć
fudo dachi
postawa trwała (nieporuszona)
fukuto
wrażliwe miejsce tuż nad wewnętrzną stroną kolana
funakogi undo (= tori fune)
ćwiczenie wiosłowania
furi
kołysanie, bujanie, ruch wahadłowy
furitama
stabilizacja ki, ćwiczenia koncentracji
futari
dwoje, para, we dwoje
gaku
tradycyjny element wystroju dojo; japońska kaligrafia z nazwą szkoły, mottem lub myślą filozoficzną, zawieszana na ścianie (kamiza) w centralnym miejscu dojo, naprzeciwko miejsca honorowego
ganmen
twarz [patrz też: Shomen]
gasho
gest połączenia rąk przy pozdrowieniu (używany zwłaszcza podczas ćwiczeń medytacyjnych)
ge
niski
gedan
poziom ciała od pasa w dół
geiko
trening, ćwiczenie
geri (=keri)
kopnięcie
geta
drewniane sandały japońskie na dwóch poprzecznie umieszczonych na podeszwie klockach
gi
ubranie
go
pięć, twardy
gochisôsama - deshita
dziękuję, po posiłku (to było bardzo dobre)
gokoku
uciskowy punkt pomiędzy kciukiem a palcem wskazującym
gokyo
piąta forma
gomen nasai
przepraszam, jest mi przykro
goshi (= koshi)
biodra
gyaku
przeciwny, przeciwstawny
hai
tak
haishu
wewnętrzna strona dłoni [patrz też: Shuhai]
haito
grzbiet dłoni
hajime
naprzód, zaczynać, start
hakama
tradycyjne spodnie samurajów noszone przez mistrzów aikido. Siedem plis (zakładek) - 5 z przodu i 2 z tyłu - symbolizuje 7 podstawowych zasad Bushido:
han
połowa, przykład, obraz do naśladowania
hanmi
postawa, pozycja
hanmi hantachi waza
techniki wykonywane przez klęczącego tori na uke atakującym w pozycji stojącej
hantai
odwrotnie, w inny sposób
happo
osiem kierunków
hara
brzuch, centrum
hasami
nożyce
hayaku
szybko
hei
spokój
heiko
równoległy
hidari
lewy, w lewo
hiji (= empi)
łokieć
hiji-zume
wrażliwe miejsce na wewnętrznej stronie łokcia
hitai
czoło [patrz też: Zengaku]
hiza
kolano
hombu
główna kwatera, centrum szkoleniowe
iaido
jest to japońska sztuka szybkiego dobywania i cięcia mieczem.
ichimonji
linia prosta
iie (iya, nai)
nie
ippon
punkt
irimi
wejście do przodu
irimi nage
rzut przez wejście, podstawowa technika aikido
itadakimasu
smacznego
jime (= shime)
duszenie
jintai
ciało [patrz też: Shintai]
jinkai-kyusho
punkty witalne na ciele człowieka
jitsu
sztuka, umiejętność, sposób, technika
jiu-waza
tori wykonuje dowolne techniki
jo
kij używany w aikido; oznacza także: miejsce
jodan
poziom górny ciała tj. głowa, szyja
joseki
południowa ściana dojo, miejsce honorowe
joseki ni rei
ukłon w stronę wyższych rangą w dojo
ju
miękki, łagodny
juji
krzyż
kaeshi waza
kontr-techniki
kai
organizacja
kaiten
okrągły, obrót
kakari-geiko
forma treningu, kiedy tori jest atakowany przez kilku uke, nadchodzących kolejno z jednego kierunku
kakato
pięta
kakuto
wewnętrzna strona nadgarstka (przy uderzeniu)
kamae
garda, pozycja
kamiza
ściana wschodnia, honorowa dojo; miejsce, gdzie znajdują się bóstwa
kamiza ni rei
ukłon w stronę kamizy
kan geiko
trening zimowy
kashi
nogi
karate
droga pustej ręki; metoda walki, w której broń stanowi całe ciało z naciskiem na użycie rąk i nóg; jedną z czołowych postaci karate jest Gichin Funakoshi (1869-1957), twórca karate tradycyjnego
kata
ćwiczenie formalne z reguły skodyfikowane ; oznacza także: ramię
katana
miecz japoński (szabla)
katate
jedna dłoń
katsu
techniki przywracania przytomności po urazach
keikogi
ubranie treningowe (aikidogi, karategi itd.)
kempo
sztuka walki znana jako boks chiński
ken
miecz
kendo
droga miecza; współczesna japońska forma walki bambusowym mieczem (shinai)
kenshu
szkolenie, praktyka, studiowanie
ki
siła, energia wewnętrzna, duch
kiai
moment maksymalnej koncentracji psychofizycznej
kiba dachi
pozycja jeźdźca
kihon
podstawowy (okres nauczania podstaw)
kikan
tchawica
kiku
opuszczać, obniżać
kime
koncentracja podczas wykonywania techniki, napięcie ciała
kimono
tradycyjny strój japoński
kingyo-undo
ćwiczenie "ryba"
kiri
ostrze
kiritsu
wstać, powstać, komenda do powstania z siadu
kito
nazwa szkoły
kissaki
szczyt miecza
kiyotsukete
zachować ostrożność
kodansha
czarny pas, powyżej 5 dan
kohai
młodszy uczeń (przeciwieństwo sempai)
koho
tył, z tyłu, w tyle
koko
strefa pomiędzy kciukiem a palcem wskazującym
kokoro
duch, serce
kokusai
międzynarodowy
kokyu
sposób oddychania w aikido
kokyu-ho
metoda oddychania
kokyu nage
"rzut oddechem"
komi
zbliżać, przybliżać się
konnichiwa
dobre popołudnie
koshi
biodro
koshi nage
rzut przez biodro
kote
nadgarstek
kote gaeshi
skręcanie nadgarstka na zewnątrz
kote hineri
sankyo
kote mawashi
nikyo
koutai
zmiana
kuatsu
pierwsza pomoc
kubi
szyja
kubishime
atak poprzez duszenie
kumite
spotkanie rąk - walka
kumi-jo
forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy posiadają jo
kumi-tachi
forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy posiadają boiken
kuzushi
wychylenie ciała
kyu
stopień uczniowski lub liczebnik dziewięć
kyudo
łucznictwo japońskie
kyusho
punkty ciała wrażliwe na uderzenie
ma-ai
odpowiedni dystans
mae
przód, z przodu
mae geri
kopnięcie proste w przód
marui
ruch sferyczny
massugu
dokładnie na wprost, prosto przed siebie [patrz też: Shomen]
mata
udo, pachwina [patrz też: Sokei]
mate
czekać, poczekać
matsu
sosna
mawashi geri
kopnięcie po łuku w przód
mawatte
odwrócić się
meguri
ruch okrężny głównie nadgarstków oraz "centrum"; spiralny ruch energii
men
głowa, szczyt głowy
men-uchi
cięcie z góry na głowę
migi
prawy
migi - kamae
postawa, w której prawa noga wysunięta jest do przodu
minogi
obrzęd oczyszczania
mokuso
medytować, koncentracja
morote (= ryote)
obie ręce
mudansha
uczeń o stopniu ku
mukozune
wrażliwe miejsce w połowie goleni
mune
pierś
murasame
punkty uciskowe z każdej strony szyi za obojczykami
musashugyo
uczenie się i doskonalenie w różnych szkołach, u różnych trenerów
nage
rzut; ale także rzucający, broniący się
nage (= tori, shite, seme)
wykonujący daną technikę (broniący się)
naike
punkt uciskowy po wewnętrznej stronie kostki u stopy
naka
środek, centrum
naka ni
do środka
naname
ukośny
ne waza
techniki w pozycji leżącej
Nihon
Japonia
nikyo
druga forma
Nippon
Japonia
no
tradycyjny teatr japoński
nukite
końce usztywnionych palców
O
duży, wielki
O Sensei
Wielki nauczyciel; tytuł należny założycielowi Morihei Ueshiba
obi
pas
omote
do przodu. W aikido wszystkie techniki można podzielić na omote i ura
onegai shimasu
proszę nauczyć mnie... (na początku treningu do nauczyciela)
osae
naciskać, dźwignia
otagai ni rei
ukłony dla siebie nawzajem
otoshi
opuszczając
Porando
Polska
Porandojin
Polak
randori
walka treningowa
rei
ukłon;
renzoku
kontynuacja
riai
połączony w całość system jo, boken i taijutsu
ritsurei
ukłon na stojąco
ryote (= morote)
obie ręce
ryu
tradycyjna szkoła walki, często w ramach klanu - rodziny
san
trzy
sankyo
trzecia forma
sayonara
do widzenia
se
plecy, tylna strona, grzbiet
seiken
pięść
seika-tenden
środek ciężkości ciała, punkt zlokalizowany w głębi brzucha, 3-4 cm poniżej pępka
seikichu
kręgosłup
seiza
siad na piętach (kolanach)
seiza-shite
"czyńcie seiza" - nakazywane przez nauczyciela przed pozdrowieniem; lżejszą formą jest seiritsu
senaka
tył ciała
senpai
(sempai) uczeń starszy stażem - przeciwieństwo kohai
sensei
wcześniej urodzony; nazwa określająca nauczyciela w szkołach walki
sensei ni rei
ukłon w stronę senseja
shite
"ten który czyni" (pochodzi od suru: czynić); oznacza partnera, który stosuje daną technikę w odróżnieniu od tego, który ją znosi "uke"
shiatsu
japoński masaż punktowy
shikaku
martwy kąt, punkt
shikko
poruszanie się na kolanach
shime (= jime)
duszenie
shimoza
zachodnia ściana dojo, naprzeciw kamizy; ściana, pod którą siadają uczniowie (po prawej wyżsi stopniem, po lewej - niżsi)
shimozeki
północna ściana dojo, naprzeciw joseki, miejsce w którym siadają niećwiczący, odwiedzający
shinkokyu
od niego zaczyna się praktyka aikitaiso. Shikokyu znaczy "wzniecać ducha" i manifestuje czekanie duchowe na aikido. Zaczyna się krótką medytacją na stojąco, następnie prowadzi się obie rece przed klatkę piersiową z palcami skierowanymi w górę. Otwiera się ramiona cztery razy na 180 stopni i za każdym razem zamyka klaszcząc w dłonie. Powtarza się to dwa razy po czym następuje jeszcze krótka medytacja. Po niej przystępuje się do funakogi undo (tori fune)
shintai
ciało [patrz też: Jintai]
shita hara
dół brzucha [patrz też: Seika-tanden]
shinto
religia japońska
shinzen ni rei
ukłon w stronę miejsca kultu
shoho geiko
trening letni
shomen
do przodu, przód
shomen
twarz [patrz też: Ganmen]
shuhai
wewnętrzna strona dłoni [patrz też: Haishu]
shuto
krawędź dłoni
sode
rękaw
sokei
pachwina [patrz też: Mata]
soko
w takiej pozycji, położeniu
sokuso
czubki palców u stóp (przy kopnięciu)
sokutei
koniec pięty
sokuto
krawędź stopy
soremade
stop
soto
zewnętrzna strona, na zewnątrz
suburi
ćwiczenia uderzeń jo ewentualnie boken
sumimasen
przepraszam (aby przyciągnąć uwagę)
suwari
siad
suwari waza
techniki walki stosowane między siedzącymi partnerami
suwatte
usiąść
tachi
długi miecz
tachi dori
techniki obrony przed przeciwnikiem uzbrojonym w miecz
tai
ciało
tai-jutsu
sztuka ciała, czyli techniki aikido wykonywane bez broni
tai-sabaki
ruchy obrotowe ciała
taiso
gimnastyka, ćwiczenia fizyczne
taito
pochwa miecza
take
bambus
tanden
brzuch [patrz też: Hara]
tanto
nóż, sztylet
tatami
mata do ćwiczeń
tatte
powstać
ten-chi nage
rzut "w niebo i w ziemię"
te
ręka
te gatana
ręka-miecz, tnąca część ręki
tekubi
przegub
tekubi osae
yonkyo
ten chi ka sui
niebo-ziemia-ogień-woda (czterokrotne klaskanie na początku treningu)
tenkan
obrót; zejście z linii ataku przez obrót
tento
wrażliwe miejsce na czubku głowy
te-no-hira
dłoń
te-ura
wewnętrzna strona nadgarstka
tokui waza
ulubione techniki
tokonoma
mały ołtarz znajdujący się we wszystkich japońskich domach
to ma
duży dystans
tori (= shite, seme, nage)
wykonujący daną technikę (broniący się)
tori fune (= funakogi undo)
ćwiczenie wiosłowania
tsugi ashi
krok dostawny
tsuki
uderzenie po linii prostej lub pchnięcie mieczem
uchi
atak, cięcie, uderzenie po łuku
uchi deshi
bezpośredni uczeń mistrza
ude
przedramię
ude nobashi
gokyo
ude osae
ikkyo
ue
w górę
uke
atakujący, w aikido ten, na którym wykonywana jest technika; ale też: obrona, blok
uke kotai shimasu
proszę zmienić uke
ukemi waza
sztuka padania
ume
śliwa
undo
ćwiczenie, ruch
ura, tenkan
odwrotnie, do tyłu
uraken
wewnętrzna strona pięści
ushiro
tył, z tyłu, w tył
ushiro-waza
techniki obrony przed atakiem z tyłu
wakarimasu
rozumiem
waki
bok, pacha, z boku, strona
wakikage
wrażliwe miejsce w okolicach pachy
waza
technika, metoda, sztuka, zespół technik
yame
komenda: stop
yari
lanca
yoi
gotowy
yoko
poziomo na bok
yokomen
bok głowy, skroń
yonkyo
czwarta forma
yubi
palec
yudansha
posiadacz czarnego pasa (od pierwszego dan wzwyż)
yukuri
powoli
yuru yaka ni
płynnie
zan shin
duch ostatniej czujności, ostatniej uwagi. Zan oznacza: to co zostaje, czujność, rezerwę. Shin to duch. Jest to zatem uwaga, którą powinno się utrzymywać aż do końca techniki, do samego końca każdej wykonywanej czynności
zarei
ukłon w pozycji siedzącej
zazen
pozycja medytacyjna; siad klęczny na piętach lub w pozycji lotosu
zempo
przednia strona, przód
zengaku
czoło [patrz też: Hitai]
zenshin
całe ciało
zenwan
przedramię
zubon
spodnie od keikogi (dogi)
zori
tradycyjne japońskie klapki ze słomy
Umów pierwszy bezpłatny trening